De duivel van het Paasvesimeer
Het mysterie van de duivel van Paasvesi
De duivel van het Paasvesimeer trok de grens tussen Savo en Karelië
Er bestaan bijna evenveel verhalen over de duivel van Paasvesi als mensen die beweren hem te hebben gezien. Al generaties lang fascineert dit mysterieuze verschijnsel de inwoners van Savonranta. Meestal wordt de duivel beschreven als een lichtgevende bol die boven het Paasvesimeer zweeft. Soms verscheen hij in de verte, maar andere keren naderde hij boten vlak bij de oever, bijna alsof hij nieuwsgierig was.
Sulo Strömberg, amateurarcheoloog en geschiedkundige uit Kerimäki, verzamelde verhalen en ooggetuigenverslagen over het verschijnsel dat bekendstaat als de duivel van Paasvesi. De oudste waarnemingen zouden teruggaan tot de achttiende eeuw, toen de duivel volgens de plaatselijke overlevering de grens tussen Savo en Karelië aanwees. Strömberg hoorde dit verhaal van een inmiddels overleden inwoner van Savonranta.
Inhoudsopgave – Ga direct naar:
Niet alleen de adembenemende schoonheid van het landschap maakt het Paasvesimeer bijzonder. De bijna volmaakt ronde vorm en de uitzonderlijke diepte geven aanwijzingen over het ontstaan ervan. Ook in het omringende gesteente komen opmerkelijke magnetische afwijkingen voor.
Paasvesi is een van de Finse meren die door een meteorietinslag zijn ontstaan. Ongeveer 1,9 miljard jaar geleden trok een schitterende vuurbal langs de hemel en sloeg op aarde in. De sporen daarvan zijn nog altijd zichtbaar.
Ook bij Paholaikivi, aan de westelijke oever van het meer, zijn bewijzen van die oeroude botsing te vinden. De rotsen vertonen karakteristieke breukstructuren, zogenaamde schokkegels, die ontstonden toen een enorme schokgolf het gesteente vervormde.
De duivel redde Kaino Kekkeli
In de achttiende eeuw woonde in Savonranta een man die de Kareliërs een echte “vervloekte Savolaxiër” zouden hebben genoemd. Misschien hadden zijn ouders een merkwaardig gevoel voor humor, want ze hadden hem de ongewone naam Kaino Ensi Yritys Kekkeli gegeven.
Kaino verdiende vooral zijn brood met vissen. Ook toen al beschouwden de Kareliërs de ondiepe, visrijke baaien voorbij Paasniemi als hun eigen viswateren. Maar Kaino, bijgenaamd Kalarosmo (de visdief), waagde zich geregeld in die wateren, waar allerlei soorten vis in overvloed te vangen waren.
Op een juliavond roeide Kaino opnieuw over het Paasvesimeer naar zijn vertrouwde visgronden. Deze keer wachtten de Kareliërs hem echter op, vastbesloten de lastige visser een lesje te leren dat hij niet snel zou vergeten.
Uitgeput door zijn lange tocht kon Kaino zijn uitgeruste achtervolgers niet voorblijven. Toen ze dichterbij kwamen, riep hij wanhopig dat zelfs de duivel hem maar moest komen helpen, want van niemand anders viel hulp te verwachten.
Op datzelfde ogenblik verscheen boven het open water van Paasvesi een schitterende lichtbol. Met enorme snelheid schoot hij langs Kaino’s boot, recht op de Kareliërs af.
Het mysterieuze licht, dat Kaino haastig de duivel van Paasvesi had genoemd, joeg zijn achtervolgers de stuipen op het lijf en dreef hen helemaal terug naar hun eigen oevers.
Daarna keerde het licht terug naar Kaino en bleef voor zijn boot zweven, alsof het hem beval te volgen.
De oude visser ging weer op zijn roeibank zitten en volgde de duivel over het Paasvesimeer. Hij was al volkomen uitgeput toen de duivel hem eindelijk toestond bij Rajasaari te stoppen om te eten en uit te rusten.
Vandaar ging de tocht verder, met een tweede pauze bij Myhkyränsaari. De lichtbol stond een derde stop toe bij het grote eiland Olkisaari. Bij Karkonsaari mocht Kaino iets langer rusten, maar niet al te lang.
De ongeduldige duivel dreef hem verder naar Hietasaari, waar de vermoeide visser begon te klagen dat hij werkelijk geen slag meer kon roeien.
Toch moest Kaino nog door tot Paskoluoto, waar de duivel kennelijk verder wilde reizen.
Maar voor Kaino was de maat nu echt vol.
“Vanaf hier, duivel, moet je je reis maar alleen voortzetten! Ik volg je geen meter verder. Ik ga terug naar mijn vrouw en kinderen, en jij kunt beter ook naar huis gaan!”
De lichtbol luisterde naar de lange ochtendpreek van de oude man en leek instemmend te knikken. Toen schoot hij zonder waarschuwing met zo’n ongelooflijke snelheid terug naar het open water van Paasvesi dat Kaino hem nauwelijks met zijn ogen kon volgen.
Terug in de dorpen vertelde Kaino Kekkeli iedereen over zijn buitengewone avontuur. Het verhaal verspreidde zich al snel tot ver buiten Savonranta.
Volgens de plaatselijke overlevering werd bij het trekken van de grens tussen Savo en Karelië over het meer in 1769 besloten dat die precies de route zou volgen die de duivel van Paasvesi Kaino een jaar eerder had gewezen.
Die grens, zo vertelt het verhaal, bestaat nog altijd en is ook vandaag de dag van kracht.
Een gezonken schip of een ufo?
De mysterieuze lichten boven het Paasvesimeer zijn meerdere keren onderzocht, maar een duidelijke verklaring is nog altijd niet gevonden. Veel mensen beweren deze vreemde lichten te hebben gezien, waardoor het moeilijk is alle getuigenissen als pure verbeelding af te doen.
Door de jaren heen verscheen de duivel van Paasvesi in allerlei gedaanten. Getuigen beschreven een lichtbol, een vlam, een hoog wit licht dat leek op een volgeladen hooidroogpaal en zelfs een groot vreugdevuur.
Toen deze verhalen werden verzameld, waren de recentste openbaar gemelde waarnemingen nog maar enkele jaren oud. De beste kans om het mysterieuze licht te zien zou zich voordoen tijdens de steeds donkerder wordende herfstavonden.
Vroeger werd het licht meestal als helderwit beschreven, hoewel latere getuigen ook een roodachtige gloed meldden. De inmiddels overleden Jouko Strömberg uit Kerimäki herinnerde zich dat hij het verschijnsel in de jaren zestig had gezien. Voor hem leek het op de koplamp van een bromfiets die over een dun laagje pasgevormd ijs raasde.
Volgens een oude plaatselijke legende stijgt de duivel op uit een Russisch oorlogsschip dat in het Paasvesimeer is gezonken. Het verhaal houdt vol dat daar inderdaad zo’n schip ten onder ging.
Er zijn ook verhalen over een spookachtig groot jacht dat over het meer vaart, vol feestvierende mensen. Zodra een levend mens te dichtbij komt, zou het mysterieuze vaartuig verdwijnen.
Een andere theorie is nog buitengewoner: sommigen geloven dat een ufo in het Paasvesimeer is neergestort en nog altijd onder water verborgen ligt. Volgens deze gedachte komt de lichtbol af en toe uit het verzonken moederschip tevoorschijn om de omgeving te verkennen.
“Ik heb zelfs een klein houten model van dat ruimteschip”, merkte Sulo Strömberg glimlachend op.
Een jaarlijks herfstverschijnsel
Sylvi Karvinen, een inwoonster van Savonranta, herinnerde zich dat zij het mysterieuze licht dat bekendstaat als de duivel van Paasvesi driemaal in haar leven had gezien.
“De eerste keer was ergens in de jaren vijftig. Ik was met mijn man en onze twaalfjarige dochter aan het vissen op een klein rotsachtig eilandje, toen het plotseling boven het meer verscheen en brandde als een enorm midzomervuur. In een oogwenk verplaatste het zich naar een andere plek en verdween.”
De tweede keer was Sylvi met haar inmiddels overleden man ’s nachts op het meer aan het vissen bij fakkellicht. Toen er een vlam verscheen die op een ouderwetse visfakkel leek en hun kant op bewoog, merkte haar man op dat de buurman kennelijk ook was gaan vissen.
“Hij zei iets nogal hardop, en precies op dat moment verdween het licht. Die nacht verscheen het niet meer.”
Haar derde ontmoeting vond plaats op klaarlichte dag. Deze keer had het mysterieuze licht de vorm van een vlam en bewoog het zich met opmerkelijke snelheid over het Paasvesimeer.
“Vroeger verscheen het elke herfst”, herinnerde een andere inwoner van Savonranta, Tero Turtiainen, zich. “Soms leek het op een brandende hooidroogpaal, soms op een gloeiende bol. We konden het vanuit ons huis door het raam zien. We waren er nooit bang voor en vonden het zelfs niet bijzonder verrassend.”
Turtiainen herinnerde zich ook een verhaal over zijn oom, die er ooit in slaagde tot op ongeveer vijftig meter van het mysterieuze licht te roeien. Bij die gelegenheid leek het op een bundel hooi.
“Mijn oom wilde erop schieten, maar de anderen in de boot hielden hem tegen.”
Opmerkelijk genoeg heeft Tero’s vrouw Leena het verschijnsel zelf nooit gezien, hoewel het echtpaar al tientallen jaren getrouwd is en al die tijd aan het meer heeft gewoond.
De duivel blijft op het Paasvesimeer
De omgeving van de bruggen in Savonranta lijkt een geliefde plek voor het mysterieuze licht. Op een winterdag zag een groep jongens het toevallig onder een brug, terwijl de grond met sneeuw bedekt was. Ze begonnen sneeuwballen naar de duivel te gooien.
“Daar werd hij kwaad van, en met enorme snelheid schoot hij weg in de richting van het Paasvesimeer”, vertelde Tero Turtiainen op basis van het verhaal van de jongens.
Volgens plaatselijke verhalen heeft de duivel Savonranta, en vooral het Paasvesimeer, altijd als zijn thuis beschouwd. Hij verschijnt nooit aan de kant van Pyyvesi of op andere plaatsen.
Kalevi Kinnunen, kapitein van de M/S Leva, werd geboren in Savonranta maar woonde later in Savonlinna. Hij heeft hetzelfde mysterieuze licht meerdere keren gezien.
“Op een winteravond, toen het al behoorlijk donker was, ging ik met een vismaat naar huis. Hij merkte op dat er iemand met een lamp op ons afkwam. Maar toen verdween het licht zomaar, en er was verder niemand op het ijs.”
Bij een andere gelegenheid verscheen het verschijnsel toen Kinnunen als jongeman met vrienden kampeerde. De jonge vrouwen in het gezelschap bleven vragen wat die vreemde gloed in de verte toch was.
“Ik dacht dat ik het hun beter niet kon vertellen, anders zouden de tenten misschien in allerijl worden afgebroken! Dus wachtte ik tot de volgende ochtend om het uit te leggen. Dat was waarschijnlijk verstandiger.”
Kinnunen heeft het mysterieuze licht ook gezien tijdens het ’s nachts vissen met een speer en fakkellicht.
Hij is ervan overtuigd dat het verschijnsel niet zomaar een weerspiegeling kan zijn, omdat het licht zich steeds lijkt te verwijderen wanneer mensen dichterbij komen.
Wat het werkelijk is, kan Kinnunen niet met zekerheid zeggen — en hij wil er eigenlijk ook niet over speculeren.
Op zoek naar de duivel tijdens een rondvaart
Verscheidene herfsten nam Kalevi Kinnunen passagiers mee op zijn schip voor speciale rondvaarten onder de naam Op zoek naar de duivel van Paasvesi.
Tijdens de eerste rondvaart meldden ongeveer zes passagiers op het dek dat ze het mysterieuze licht hadden gezien. Hun ervaringen kwamen ook aan bod in het Finse televisieprogramma Kamera kiertää, dat op dat moment aan boord werd opgenomen.
Tijdens de tweede en derde rondvaart werden geen waarnemingen gemeld. Lag dat in 2006 aan het stormachtige weer, of wachtte de duivel op de bodem van het meer op een bijzonder geschenk?
Tijdens de rondvaart werd het boek van Sulo Strömberg, Kerimäen ja Savonrannan kyliä kiertämässä – tarinoita Paasveen piruista ja pohuista, officieel gepresenteerd.
Een exemplaar werd in een fles verzegeld. De fles werd aan een grote, zware zak bevestigd en tot een diepte van 61 meter in het Paasvesimeer neergelaten. Strömberg zei dat hij geloofde dat de duivel het boek zou lezen en terugbrengen.
Soms is de waarheid vreemder dan fictie.
Ruim een week later dook het boek onverwacht weer op.
De tienjarige Ville Dyster, die in Valkeisniemi aan het Paasvesimeer woonde, en de negenjarige Aleksi Karvinen uit Savonlinna, die het weekend bij zijn grootouders in Valkeisniemi doorbracht, vonden de fles aan de oever van het meer.
De jongens meldden hun opmerkelijke vondst aan Sari Silventoinen, de cultuursecretaris van Savonranta.
De fles was heel gebleven, net als het boek, al had dat wat schade opgelopen. De zak zat nog stevig aan de fles vast, maar was leeg.
Zelfs de grootste sceptici vroegen zich af of de duivel het boek werkelijk had gelezen en teruggebracht, precies zoals Sulo Strömberg had gehoopt in het briefje dat hij in de fles had gestopt.
Oorspronkelijke Finse tekst: Kati Myllys
